ul. ks. Hugona Kołątaja 2,
56-100 Wołów

Historia Parafii


IMG_0001

Parafia pw. Św. Karola Boromeusza

 

Obecny kościół parafialny i klasztor Karmelitów ufundowany został przez barona Garniera w latach 1712-1724 i odbudowany po pożarze w 1781 r.

Budowla murowana, jednonawowa, od wschodu zamknięta ścianą prostą z węższym prezbiterium, po bokach którego umieszczono prostokątne kaplice. Bogaty wystrój wnętrza stanowią: ołtarze główny i boczne, w oddzielnych kaplicach ołtarze barokowe, drewniane, polichromowane ze złoceniami. W ołtarzach znajdują się barokowe obrazy i rzeźby.

23-głosowe organy wyremontowano w 1957 r.

 

W latach 1958-1960 przeprowadzono remont tynków wewnętrznych i zewnętrznych, założono nową instalację elektryczną. W latach 1975-1976 dano nową polichromię, przeprowadzono konserwację obrazów i rzeźb, a w 1994 r. wykonano remont organów.

 

W latach 1996-2000 wyremontowano dach kościoła i plebanii – wymieniono dachówkę, zakonserwowano drewnianą więźbę. Wykonano zewnętrzną i wewnętrzną elewację i nową polichromie. Wymieniono instalację elektryczną (przewody miedziane).

Wohlau - Friedrich Bernhard Werner Ryciny Wołowa z Katalogu Śląskiego Friedricha Bernharda Wernera


Wołów św Karol - Werner nowy

Budowa kościoła pod wezwaniem świętego Karola Boromeusza w Wołowie ma związek z podpisaniem w 1707 roku konwencji w Altranstadt na mocy, której ludności protestanckiej przyznano jedyny wówczas w Wołowie kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca. Pozbawiona własnej, okazałej świątyni społeczność katolicka przy wsparciu Karmelitów z Trzcinicy Wielkiej (Głębowice) kreśliła projekt budowy kościoła i klasztoru, która przyczynić się miała do powstania prężnego ośrodka duszpasterskiego wspierającego katolików w mieście. Środki w wysokości 10 000 guldenów przeznaczone na budowę pochodziły głównie od znanego na dworze wiedeńskich Habsburgów i zasłużonego w wojnie trzydziestoletniej – pułkownika kawalerii, barona Jana Adama von Garniera. Pod budowę wyznaczono miejsce w obrębie murów obronnych w północnej części miasta będące dawniej posiadłością biskupów wrocławskich. W sumie wykupiono i rozebrano 12 domów mieszkalnych i na uzyskanym placu rozpoczęto wznoszenie w pierwszej kolejności budynków klasztornych.
Z początkami budowy łączy się legenda. Ówczesny kronikarz odnotował, iż w trakcie kopania fundamentów znaleziono bardzo stary obraz Matki Bożej, wskazujący na istnienie bogatej historii katolickości w mieście. Obraz był obdarzony wielką czcią przez mieszkańców. Umieszczono go na ołtarzu, po lewej stronie od ołtarza głównego w kaplicy północnej tzw. Brinckmanna.
Widniał tam również napis w języku łacińskim: „W roku 1718 odnaleziono ten obraz Najświętszej Maryi Panny z wielką radością w podstawach tego Karmelu”. Dziś obraz ten znajduje się w kościele pw. św. Wawrzyńca.
5 lipca 1709 r. karmelici otrzymali pozwolenie od władz na rozpoczęcie prac budowlanych. Złożyli przy tym zobowiązanie, że klasztor nie będzie prowadził zagrażającej dla miasta konkurencyjnej działalności rzemieślniczej. Pierwszym przeorem budującego się klasztoru był O. Mateusz od Św. Bonawentury, który przybył do Wołowa z dwoma braćmi 19 lipca 1710 r. 20 lipca 1713 roku, dokładnie po trzech latach dokonano uroczystego poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę klasztoru, uczynił to ówczesny opat cystersów lubiąskich O. Ludwik Banek.
Budowę klasztoru i kościoła prowadzono 11 lat do 1724 roku. Konsekracja kościoła odbyła się 1 sierpnia 1730 roku. Nadano wtedy kościołowi wezwanie – patrocinium: św. Karola Boromeusza, Arcybiskupa Mediolanu, kardynała i protektora Zakonu Karmelitów.
Obsada personalna klasztoru była zróżnicowana, najczęściej składała się z przeora, 6 ojców i 5 braci zakonnych.
Z biegiem lat Karmelici zgromadzili w klasztorze wołowskim księgi liturgiczne, rozprawy teologiczne, śpiewniki oraz dzieła klasyki greckiej i rzymskiej. Wśród ksiąg znajdowało się wiele inkunabułów [(z języka łacińskiego), najwcześniejsze druki, powstałe przed 1501, których wygląd zewnętrzny (krój czcionek, układ kolumn, stosowanie kustoszy, itd.) naśladował książki rękopiśmienne] i rękopisów. Przez długi czas była to największa biblioteka na terenie Wołowa. Na przełomie XVIII i XIX wieku liczyła ponad 1500 woluminów.
Budynek klasztorny to dwukondygnacyjny gmach na planie wydłużonego prostokąta o dachu dwuspadowym, tworzący tuk oparty na miejskich murach obronnych, budynek klasztoru usytuowany jest ukośnie w stosunku do kościoła przylegając do mego swoim zachodnim narożnikiem.
Klasztor był stosunkowo obszerny, posiadał 2 refektarze (letni i zimowy) służące wspólnym posiłkom i odpoczynkowi oraz bibliotekę.
Główne wejście do klasztoru prowadziło od ul. Kołłątaja, a od ulicy Koszarowej można było dostać się na dziedziniec klasztorny z pięknym barokowym ogrodem. Po kasacji zakonu w 1810 roku budynki klasztoru Karmelitów częściowo rozebrano, a materiał użyto do budowy koszar wojskowych.
Kościół świętego Karola Boromeusza to budowla jednonawowa z rzędami bocznych kaplic, która reprezentuje typ popularnej już w XVII wieku budowli barokowej ścienno-filarowej. Podstawą kościoła jest regularny plan prostokąta, główna nawa posiada cztery przęsła oddzielone łukiem tęczowym od niższego i węższego prezbiterium. Sklepienie gmachu posiada charakter kolebkowy. Z podobnymi sklepieniami mamy do czynienia nad kaplicami bocznymi wspartymi na wydatnie wysuniętych korynckich pilastrach. Przy prezbiterium znajdują się empory z podwójnymi oknami. Główną zachodnią elewację barokowego kościoła, zwieńczoną potrójnym szczytem charakteryzują poprowadzone prosta linią pilastry, z umieszczonymi w niszach figurami: prorokini Anny i Symeona. Na osi środkowej znajduje się barokowy portal. Nad wejściem do kościoła umieszczono dwa herby: po lewej z dwoma orłami, herb Habsburgów czyli fundatora Jana Adama von Garniera a po prawej krzyż z gwiazdami czyli herb Zakonu Karmelitów.
Kościół jak wiele budowli barokowych nie posiadał wieży, lecz był wyposażony jedynie w usytuowaną na wschodniej części kalenicy dachu drewnianą sygnaturkę.
Jednym z ciekawszych zabytków klasztoru jest późno łbie figura NMP umieszczona nad furą klasztorną (wejściem bocznym), pochodząca prawdopodobnie z XV wieku.
Rokokowy ołtarz główny karmelickiej świątyni to fundacja proboszcza i kuratusa Johanna Georga Breythera.
Obraz ołtarzowy pochodzi z 1721 r. i jest autorstwa legnickiego malarza Jeremiasza Józefa Knechtela. Przedstawia on apoteozę św. Karola Boromeusza. Figury ołtarzowe przedstawiają: proroka Eliasza, św. Marię Magdalenę de Pazzi, św. Teresę z Avila, proroka Elizeusza oraz, wykonał je rzeźbiarz wołowski Jan Christian Weber, znany również z monumentu Maryjnego obok zamku. W 1729 r. ołtarz został pomalowany i pozłocony. Dzieło stwarza wrażenie jednolitej kompozycji przestrzennej, mimo że zostało zestawione z trzech różnych w charakterze elementów (rama ołtarza, postumenty z figurami, szafa tabernakulum).
Obrazy w nawie północnej przedstawiają: nawiedzenie św. Elżbiety, pokłon Trzech Króli, ofiarowanie Pana Jezusa w świątyni, obraz pod chórem – Chrystusa w Ogrójcu.
Kościół i klasztor Karmelitów spłonął podczas wielkiego pożaru miasta w 1781 r. W 1785 r. Karmelici z Trzcinicy Wołowskiej przekazali swoim braciom z Wołowa 100 guldenów na odbudowę.
W 1785 roku ustawiono nowe tabernakulum, oddano wykonany ołtarz św. Anny usytuowany w pierwszym przęśle wschodnim nawy (współcześnie ołtarz Jezusa Miłosiernego), po stronie północnej. Z tego samego zespołu pochodzi również bliźniaczy w konstrukcji architektonicznej ołtarz serca Jezusowego po strome południowej (współcześnie Matki Bożej Nieustającej Pomocy, kiedyś MB Królowej Pokoju). Dość bliskie w formie wydają się boczne ołtarze św. Jadwigi Śląskiej i Czternastu Wspomożycieli ze świętym Krzysztofem jako głównym patronem. W następnym przęśle jest ołtarz św. Teresy od Dzieciątka Jezus i ołtarz dedykowany Matce Bożej Częstochowskiej. Wszystkie te ołtarze są dwukondygnacyjne z głównym przedstawieniem w pierwszej kondygnacji i dodatkowym mniejszym w zwieńczeniu.
W 1785 r. rozpoczęto budowę organów zastępujących poprzednie pochodzące z kościoła św. Elżbiety we Wrocławiu. Ostatecznie budowę zakończono w 1860 r. Pierwsza przebudowa nastąpiła w 1909 r., wykonała ją firma Walter z Góry Śląskiej. W 1919 r. znana firma ze Świdnicy (Schlag) rozbudowała instrument o kolejne głosy, zainstalowała turbinę elektryczną, oraz szafę ekspresyjną. Zmieniono wówczas stół grający (kontuar) zachowały się oryginalne listy przewozowe ze Świdnicy do Wrocławia, a później do Wołowa. Obecnie instrument posiada 23 głosy, a więc ponad 1200 piszczałek. Największa piszczałka drewniana ma długość 5,5 m, najmniejsza część grająca piszczatki metalowej ma 12 mm i średnicę 4 mm. W 1791 r. zawieszono na wieży mały dzwon. Obecny zawieszono w 1926 r. nadając mu imię patrona kościoła.
23 listopada 1810 r. na mocy edyktu króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III ogłoszonego przez ówczesnego burmistrza nastąpiło rozwiązanie Zakonu Karmelitów w Wołowie i konfiskata dóbr kościelnych na rzecz państwa pruskiego (sekularyzacja klasztoru). Po kilkunastu miesiącach starań katolickich mieszczan 16 lipca 1812 roku kościół został przekazany parafii katolickiej wraz z północnym skrzydłem klasztoru. Pomieszczenia poklasztorne po wschodniej stronie zostały zamienione na pruskie koszary wojskowe.

Facebook